ÇOCUKLA İLETİŞİM

İletişim, fikirleri ve bilgiyi paylaşmayı amaç edinen iki yönlü bir süreç olup; çocukluk döneminde iletişimi geliştirmek yaşamın en güçlü yıllarına ve geleceğe gelişimsel açıdan önemli izler bırakmaktadır. Çocuğun bütünsel gelişimini destekleyen bir iletişim, kullanılan dil, beden dili gibi birçok hususu içermektedir. Farklı yaş gruplarından çocukların farklı gelişimsel özelliklerini ve ihtiyaçlarını önemseyen bir dil çocukla iletişimin altın noktası olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte çocuklar için, sevgi dolu, destekleyici ve ufuk açıcı bir dil, onlar büyüyüp olgunlaştıkça ihtiyaçlarına, yeteneklerine, ilgilerine göre şekillenen iletişim modeli ideal bir yol olarak ifade edilebilir. Yetişkinlerin çocuklarla kurdukları ilişkilere olumlu iletişim modelini nasıl entegre edeceklerini bilmemeleri en sık rastlanan durumlardan biridir.

Başlangıçta iletişimde bilmemiz gereken temel durum olarak, çocuklar gündelik hayatlarında farklı sorunlarla yüz yüze geldikleri çok çeşitli toplumsal düzenlemelerden sosyal hayata gelmektedir. Yaşadığımız coğrafyada birçok çocuk, sevgi gösteren aileler tarafından korunabildikleri ya da okula gitme haklarını kullanabildikleri bir ortamda yaşamamaktadır. Bir diğer yandan, zor gündelik hayatlarla başa çıkmak zorunda kalmaktadırlar. Travma, ayrımcılık, zorbalık ve istismar tecrübe edip, yaşlarının üzerinde sorumluluklar yüklenmektedirler. Bu ve benzeri durumlarla karşılaşan dezavantajlı çocuklar çoğunlukla olumlu iletişime tepki verme ve potansiyelini geliştirme yetisine sahiptir. Bahsettiğimiz olumlu iletişimin zemini güvenli bir ortam oluşturmak ve çocuğu önemsediğimizi ilişkide karşı tarafa (çocuğa) hissettirmekten geçmektedir. Daha sonra “İlişki temelli” bir ortamda, etiketler kullanmaktan, karşılaştırma yapmaktan, eleştirmekten ya da tehdit etmekten kaçınmak gerekmektedir. Güven duygusunu sarsacak herhangi bir olumsuz davranış iletişime ket vurmaktadır. Şefkat ve nezaketi ön planda tuttuğumuzda ilişkide sağlam temeli oluşturmayı hedeflemeliyiz.

Çocuklara yönelik iletişim olumlu ve güçlü yön temelli olup, öz güveni destekleyici olumlu örneklere yer vermeli, çocukların fikirlerini önemseyen bakış açısını kapsamalıdır. Çocuklara yönelik iletişim, en çok korunmasız olan çocukları da içerecek şekilde, tüm çocukların ihtiyaçlarına yer vermeli ve her bir çocuğun değerini yansıtan; kapsayan, her tür çeşitliliği önemseyen; iletişimin klişelerden özgür olmasını vurgulayan sağduyulu ilişkiler geliştirmeyi amaç edinmektedir.

Son olarak iletişimde oyunu bir basamak olarak kullanmak, gerek çocuğun kendini rahatça ifade edebilmesinde gerekse güven duygusunun gelişimden önemli bir rol oynamaktadır. Olumlu iletişim pratiklerinden faydalanmak, etkileşimli oyunlara yer vermek iletişimi destekleyen araçlardır. Araştırmalar; ön yargıları azaltmanın etkili bir yolunun, ırksal ve etnik açıdan farklı olan çocukların genel amaçlar için çalıştıkları ve birbirlerini şahsen tanımaya başladıkları gruplar arası etkileşim yoluyla gerçekleştiğini doğrulamaktadır. Problem odaklı iletişim yerine farklılıkları keşfedip desteklediğimiz, yargılardan uzak, ötekileştirmeden var olduğumuz, saygı ve sevgi dilini kullandığımız güvenli ortamları deneyimlemek çocuklarla kurduğumuz ilişkilerde iletişim süreçlerini olumlu hale getirecektir.

Öğr. Gör. Betül ÖZKUL CURA

İzmir Ekonomi Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu
Çocuk Gelişimi Programı